شرکت تامین نیروی انسانی و خدمات پشتیبانی بانک مسکن تماس با ما صفحه اصلی
 
اطلاعیه ها
معرفی مراکز رفاهی
پرسشنامه تقاضای کار
ویژه همکاران
   صفحه اصلی      آرشیو مقاله ها      حسابداري اسلامي   
نسخه قابل چاپ معرفی به دوستان
اشتراک گذاری در Face Book  اشتراک گذاری در twitter  اشتراک گذاری در Google Reader  اشتراک گذاری در Digg
 
hoseyn-lotfi
hoseyn-lotfi

حسابداري اسلامي
تاریخ درج : 1394/02/01
نویسنده : حسين لطفي چادگاني - شرکت تامين نيروي انساني و خدمات پشتيباني بانک مسکن - مجتمع آموزشي رفاهي چادگان
دریافت مقاله ...
 

مقدمه:

در محافل دانشگاهي و مراجع حرفه‌اي کشورهاي مسلمان مدتي است که بحث حسابداري اسلامي مطرح و در اين زمينه سمينارهايي نيز برگزار شده است. گروهي از حسابداران مسلمان معتقدند بنابه ملاحظات جهان بيني اسلامي و غربي، حسابداري سنتي که مبتني‌بر جهان‌بيني غربي است نمي‌تواند پاسخگوي تأمين نيازهاي گزارشگري مالي در کشورهاي اسلامي باشد. لذا حسابداران مسلمان بايد در کشورهاي اسلامي تعريفي از حسابداري اسلامي ارائه کنند و با تبيين اهداف و خصوصيات حسابداري اسلامي، الزامات گزارشگري را روشن کنند. در اين زمينه تحقيقاتي انجام شده است که نتايج آنها همه در يک جهت نمي‌باشد.

گروه ديگري از حسابداران مسلمان اصرار دارند که حسابداري اسلامي يا غربي ندارد، اگر حسابداري اسلامي مطرح شود قاعدتاً حسابداري مسيحي يا حسابداري يهودي هم مي‌تواند مصداق داشته باشد. جان‌کلام مخالفان حسابداري اسلامي اين است که حسابداري، حسابداري است.

حسابداري در قرآن کريم:

کلمه «حساب» و مشتقات آن بيشتر از 80 دفعه در آيات قرآن کريم ذکر شده اند.

معنا و تفسير آيه‏ي 282 سوره‏ي بقره (بزرگترين آيه قرآن کريم) به حسابداري و دفترداري‏ اشاره دارد.دفترداري و حسابداري نيز يکي از نيازهاي بشر است‏ که خداوند در طولاني‏ترين آيه‏ي قرآن به آن اشاره کرده‏ است.

اين آيه به تعيين ضوابط شناسايي‏ و اندازه‏گيري دارايي‏ها، بدهي‏ها، سرمايه، درآمدها و هزينه‏ها (استانداردهاي حسابداري(پرداخته است.

1- مجاز بودن قرض (دين) و  وام روشن مى‏شود و هم تعيين مدت براى وامها.

2-کتابت

3- عادل بودن شخص کاتب

4- رعايت امانت در در نوشتن

5- هميشه امضاى اصلى در اسناد، امضاى بدهکار است و هنگامى که با املاى او انجام بگيرد، جلو هر گونه انکارى را خواهد گرفت.

6- بدهکار بايد از خدا به پرهيزد و چيزى را فروگذار نکند.

7- درمعامله از جمله ممنوع بودن تصرفات مالى سفيهان و ضعيف العقلها و همچنين مساله جواز دخالت ولى در اين گونه امور.

8- ولى نيز بايد در املاء و اعتراف به بدهى کسانى که تحت ولايت او هستند، عدالت را رعايت کند (بالعدل)نه چيزى بيش از حق آنها بگويد و نه به زيان آنها گام بردارد.

9- دو شاهد بگيرند.

10- دو شاهد بايد از مردان شما باشند.

11-مسلمان و بالغ باشند.

12- اگر دو مرد نباشند کافى است يک مرد و دو زن شهادت دهند .

13-شاهدان از کسانى که مورد رضايت و اطمينان شما باشند.(منافع نداشته باشد)

14- در صورتى که شهود مرکب از دو مرد باشند هر کدام مى‏توانند مستقلا شهادت بدهند اما در صورتى که يک مرد و دو زن باشند، بايد آن دو زن به اتفاق يکديگر اداء شهادت کنند تا اگر يکى انحرافى يافت، ديگرى به او يادآورى کند. .
15- نوشتن اسناد هرچند مقدارش کم باشد.

16= در معامله نقدى گر چه تنظيم سند و نوشتن آن لازم نيست، ولى شاهد گرفتن براى آن بهتر است، زيرا جلوى اختلافات احتمالى آينده را مى‏گيرد.

مفاهيم و تعريف:

زيد1997

حسابداري فرآيند منظم ثبت معاملات مشروع در دفاتر و اندازه­گيري نتايج مالي بر مبناي اين معاملات به منظور استفاده در تصميم­گيري است.

الخدش2001

حسابداري اسلامي عبارت است از فرآيند شناسايي، اندازه­گيري و گزارشگري مشروعيت فعاليت­هاي مالي که براي تصميم­گيري، محاسبه زکات و محاسبه سود واقعي عمليات سرمايه­گذاري اسلامي بر اساس دستورات اسلام، مفيد باشد.

 

اهداف حسابداري اسلامي:

هدف پاسخگويي اسلامي متکي به مفهوم خلافت است. انسان خليفه‌ا­­­­لله است و امانت بزرگي به اوسپرده شده است که هيچ مخلوقي ياراي پذيرش آن را نداشته است. براساس اين مفاهيم انسان نهايتاً در برابر پروردگار بايد پاسخگو باشد، لذا هم بايد به حق الله و هم به حق‌الناس توجه داشته باشد.

نحوه پاسخگويي انسان در برابر خدا در قرآن و سنت مشخص شده است.

پاسخگويي ثانويه از قرارداد بين سرمايه‌گذار و مدير ايجاد مي‌شود.

يک شرکت براي ايفاي مسئوليت پاسخگويي اوليه و ثانويه، بايد فعاليتهاي مربوط به موضوعات اسلامي، اجتماعي، اقتصادي و محيطي را شناسايي، اندازه‌گيري و گزارش شده در اين نوع پاسخگويي اهداف ثانويه ديگري مانند رعايت شريعت، محاسبه وتوزيع زکات، توزيع عادلانه ثروت را نيز تعريف شده است وشرکتها تشويق مي‌شوند در حل مشکلات امت اسلامي مشارکت کنند.

براي حسابداري اسلامي اهداف متفاوتي ذکر شده است، همانند:

الف. سودمندي براي تصميم گيري به نحوي که جريان به سوي منافع جمعي پيش رود

ب. وظيفه ي مباشرت پاسخگويي اســـلامـي (حســاب خــواهــي و حساب دهي)

پ. پاسخگويي از طريق زکات.( يکي از مسائلي که در کشورهاي اسلامي در مذهب سني مورد توجه جدي است اندازه‌گيري عناصر صورتهاي مالي براي محاسبه زکات است. اين موضوع در حوزه بانکداري اسلامي بعضاً نيز پياده شده است.  يعني زکات به‌عنوان آخرين رقم سود و زيان گزارش مي‌شود. محاسبه زکات بايد مبتني‌بر ارزشهاي جاري داراييها باشد.

در مذهب شيعه زکات به کالاهاي معدودي (شتر، گاو، گوسفند، خرما، جو، کشمش، طلا و نقره) تعلق مي‌گيرد، اما به منفعت کسب به‌طور عام تعلق نمي‌گيرد. لذا نمي‌توان در ايران مسئله زکات را به‌عنوان يک‌عامل مهم در تعريف حسابداري اسلامي بيان کرد. حوزه گزارشگري مالي اساساً مربوط به شرکتها و ديگر شخصيتهايي است که محاسبه زکات براي آنها مورد ندارد. در مذهب شيعه خمس به منفعت کسب تعلق مي‌گيرد

تفاوت حسابداري مرسوم و حسابداري اسلامي:

محققان بر اين عقيده اند که زيربناي اقتصاد اسلامي با زيربناي اقتصاد غربي کاملاً متفاوت است. در اين باره چندين استدلال ارائه شده است. اوّلاً، اقتصاد غربي بر پايه ي اصول حاکميت فردي و حقوق مالکيت خصوصي استوار است؛ در حالي که اقتصاد اسلامي بر مبناي اصول مالکيت چندگانه است. در جامعه ي سرمايه داري، مالکيت عمومي تنها وقتي به رسميت شناخته مي شود که ضرورت اجتماعي وجود داشته باشد؛ در حالي که قانون اسلام مالکيت فردي و مالکيت عمومي را به دنبال اين اصل که همه چيز متعلق به خداوند است و اموال در دست انسان امانتي است که بايد در قبال آن پاسخگو باشد (خليفه?الله بودن انسان) به رسميت مي شناسد.

شرايط محيطي در حسابداري مرسوم و حسابداري اسلامي متفاوت است، اهداف حسابداري در جوامع غربي با اهداف حسابداري در جوامع اسلامي نيز متفاوت مي باشد. حسابداري مرسوم مبتني بر اصول و اهداف زير است:

الف. تفکيک کامل اقتصاد از مذهب

ب. ارجحيت رضايت فردي

ج. بهينه سازي سود به عنوان معيار سنجش عملکرد

د. پذيرش قاعده ي تنازع بقا به عنوان بهترين راهبرد

ه????. تأکيد بر نتيجه ي فرايند بدون توجه به آثار گسترده ي آن بر محيط

اين در حالي است که براي حسابداري اسلامي اهداف متفاوتي ذکر شده است، همانند:

الف. سودمندي براي تصميم گيري به نحوي که جريان به سوي منافع جمعي پيش رود

ب. وظيفه ي مباشرت پاسخگويي اســـلامـي (حســاب خــواهــي و حساب دهي)

پ. پاسخگويي از طريق زکات.

تاريخچه حسابداري اسلامي

آغازحکومت اسلامي

ثبت و نگهداري اسناد خمس و زکات و ماليات و غنايم و بيت المال

سال سوم  هجري

کتاب ابوعبدالله محمدالخوارزمي به عنوان مفاتيح العلوم بود و شامل فصلهايي است که در آن به توصيف تکنيک و اسناد مرکزي حکومتي پرداخته است

دوران حکومت

 عباسيان

برادران برمکي (يحيي و جعفر برمکي) سيستم مالي دقيقي در دربار هارون الرشيد ايجاد کرده بودند که در قالب يک ديوان محاسبات عمليات مربوط به ثبت و ضبط عايدات مخارج حکومت وي را انجام مي داده است.

قرن چهارم  ميلادي

رساله ضروريات علم حسابداري براي کاتبان و کاسبان محمدبن محمد ابوالوفاي بوزجاني

1970 ميلادي

با ظهور بانکهاي اسلامي و ديگر موسسات اقتصادي اسلامي

1981 ميلادي

ظهور ادبيات دانشمندانه حسابداري اسلامي در زبان انگليسي مي­توان دانست. در سالي که عبدالمجيد يک تئوري تجربي براي روندهاي حسابداري بانکهاي اسلامي پيشنهاد کرد.

1991 ميلادي

سازمان حسابداري و حسابرسي موسسات مالي اسلا‌مي در سال 1991 تشکيل شد.

 

 

 

 

ضرورت طراحي الگوي اسلامي- ايراني تدوين استانداردهاي حسابداري:

هرچند اين مطلب مهم است که اهدافي براي حسابداري اسلامي در کشورهاي مسلمان بيان شده است، ولي دقت در صحت آن براي تدوين نظريه و چارچوب نظري بسيار مهم تر خواهد بود. در ميان تمام اهداف قيدشده توسط محققان سني (سودمندي براي تصميم گيري، پاسخگويي از طريق زکات، و مباشرت) مي توان بيان کرد که مورد اوّل داراي مفهوم جالبي است و اگرچه در فهرست اهداف با جوهره ي اسلامي مشاهده مي شود، اما چارچوب نظري يادشده بيشتر با حسابداري مرسوم هم جهت است و داراي اين اهميت بنيادي نيست که به عنوان هدف براي حسابداري اسلامي استفاده شود.

زيرا بدون استفاده از واژه ي اسلامي در استانداردهاي غربي به راحتي مي توان مواردي از هدف ذکرشده را مشاهده کرد، چرا که يکي از مسائل مهم مدنظر در حسابداري مرسوم يا همان حسابداري با ديدگاه غربي، سودمندي گزارشگري مالي براي تصميم گيري استفاده کنندگان از صورت هاي مالي است. بنابراين شناسايي اين هدف براي حسابداري اسلامي چيزي به جز تغيير نام حسابداري، به حسابداري اسلامي نيست.

در مورد دوم که مطلب پاسخگويي از طريق زکات است، مطلب قابل توجه، تفاوت هاي مذاهب اسلامي از نظر شيعي و سني است که ديدگاه زکات در اين دو فرقه از نظر مفهوم تفاوت هايي دارد؛ به طوري که در فرقه اهل سنت آن هم در بعضي از فرق آن، بر اشخاص حقوقي زکات تعلق مي گيرد، ولي در مذهب شيعي زکات فقط مختص به اشخاص حقيقي است. نکاتي در اينجا حائز اهميت است: نکته اوّل اينکه زکات امري شخصي است و هيچ انسان ديگري حق دخول به اين حيطه ي شخصي را نداشته و به همين سبب از اين فاکتور نيز به عنوان هدف در نظريه سازي حسابداري در ايران نمي توان استفاده کرد.

اما در مورد سوم که وظيفه ي مباشرت و پاسخگويي است، بر اين هدف ايراد هايي سطحي از  جمله اينکه اگر اين هدف حسابداري اسلامي باشد مي بايست حسابداري مسيحي و يهودي نيز وجود داشته باشد، گرفته مي شود. با اين حال، مورد سوم داراي اهميت زيادي در تدوين نظريه ي حسابداري و بيان هدف است؛ چرا که اين هدف در قرآن بسيار مورد تأکيد است و رکن رکين اسلام قرار گرفته و با اعتقادات شيعي هم راستا و داراي هم خواني بسيار است.

سازمان حسابداري و حسابرسي مؤسسات مالي اسلامي

 

سازمان حسابداري و حسابرسي مؤسسات مالي اسلامي بر اساس توافقنامه همکاري ميان مؤسسات مالي اسلامي در اول صفر سال 1410 هجري قمري (مطابق با 26 فوريه 1990 ميلادي) در الجزاير تأسيس شد و در يازدهم رمضان 1411 هجري قمري (مطابق با 27 مارس 1991 ميلادي) در بحرين به ثبت رسيد.

ساختار اين سازمان متشکل از مجمع عمومي( از همه اعضاي موسس، شريک ، پشتيبان و ناظر)، هيئت امنا(متشکل از بيست عضو پاره‌وقت که به مدت هرپنج سال انتخاب مي شوند)، شوراي فقهي(متشکل از بيست عضو هر چهار سال انتخاب مي شوند)، شوراي استانداردهاي حسابداري و حسابرسي (متشکل از بيست عضو پاره‌وقت که به مدت هرپنج سال توسط هيئت امنا انتخاب مي شوند) مي باشند.

استانداردها و رهنمودهاي AAOIFI در قالب موارد ذيل ارائه شده است: 

1- استانداردهاي حسابداري

2- استانداردهاي راهبري

2-اصول اخلاقي

ضوابط اخلاقي حسابداران مؤسسات مالي اسلامي

ضوابط اخلاقي کارکنان مؤسسات مالي اسلامي

4-دستورات راهنما

5-در حال حاضر، دو گواهينامه از سوي AAOIFI به متقاضيان ارائه مي‌شود:

گواهينامه حسابداري رسمي حرفه‌اي اسلاميCIPA): اين گواهينامه به منظور آمادگي فني و مهارت‌هاي حرفه‌اي متقاضيان براي حسابداري در بانک‌ها و مؤسسات مالي اسلامي ارائه شده است.

گواهينامه حسابرس و مشاور شرعي رسميCSAA): اين گواهينامه مربوط به موضوعات فني لازم براي فرايندهاي بررسي و انطباق با شريعت در بانک‌ها و مؤسسات مالي اسلامي است

نتيجه گيري:

مطلب حائز اهميت اين است که ما به رابطه ي فرهنگ، اعتقادات و شرايط محيطي با حسابداري اعتقاد داشته باشيم و از اين طريق با مشکلاتي که يک حسابداري غربي مي تواند در محيط ايراني- اسلامي ايجاد کند روبه رو شويم. براي تدوين و ايجاد استانداردهاي مناسب براي حسابداري، احتياج به يک جريان قياسي است که خود احتياج به نظريه ي محکم و هم راستا با شرايط محيطي دارد. بهترين نظريه، آن است که بر اساس شرايط محيطي، يعني در محيطي اسلامي و ايراني، تعريف شود. با اين حال، اين نظريه در محيط هاي اسلامي نيز مي تواند بر اساس نوع گرايش و فرقه، تفاوت هايي داشته باشد و مي تواند در نوع نگرش تغيير ايجاد کند.

در حال حاضر و با توجه به تأکيدات بسيار بر روي آن در قرآن، بهترين هدف در محيط اسلامي- ايراني استفاده از نظريه بر مبناي مباشرت و حساب خواهي و حساب دهي است. نظريه اي بر اين مبنا مي تواند به راحتي با فرهنگ ايراني هم راستا و زمينه ساز چارچوب نظري منطقي و در نتيجه دستيابي به استانداردهاي هماهنگ باشد؛ نظريه اي که با توجه به مفهوم خليفه ?الله بودن انسان بنا شده و انسان را موظف به پاسخگويي در مقابل مسئوليت هاي خود مي کند و از ثبت حساب ها تا گزارشگري را در بر مي گيرد.

منابع:

بررسي اخلاق حرفه­اي در حسابداري با تکيه بر مباني نظري حسابداري اسلامي ايوب يغمائي عليشاه، شبنم بابايي، جواد مقتدر کارگران 1393

اهداف و خصوصيات حسابداري اسلامي، ترجمه: دکتر موسي بزرگ اصل

سازمان حسابداري و حسابرسي مؤسسات مالي اسلامي (AAOIFI)پژوهشکده پولي وبانکي بانک مرکزي 1392

حسابداري اسلامي؛ ضرورت اقتصاد ايران- فصلنامه صدرا سال1393 شماره 10علي شريف?جديدي

حسابداري اسلامي و حسابداري مرسوم: ناسازگار يا مکمل1383ترجمه دکتر پورحيدري

 

AAOFL , A ccounting and Auditing standads for lslamic Financial

lnstitutiond , Manama ,Bahrain :Accouting and Audriting or ganization for lslamic Financial lnstitutions , 1996

A Study On The Influences Of Islamic Values On Iranian Accounting Practice And Development/Mahdi Salehi1/Arash AriyanPoour2014

“Conventional” accounting vs“Islamic” accounting: the debate revisited SivakumarVelayutham/School of Business, Nilai University, Nilai, Malaysia/2014
 
خدمات شرکت نقشه سایت آرشیو مقاله ها آرشیو اخبار تماس با ما
کلیه حقوق سامانه متعلق به شرکت تامین نیروی انسانی و خدمات پشتیبانی بانک مسکن می باشد